[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Antiquitatibus), aliqua autem adventitia sunt, sed haec vel in corpore, ut
per cicatrices, vel extrinsesecus, ut per monilia, per torques etc. Qualis
est balteus ille Pallantis.
II genus vocat coniunctum cum peripetia, v.g. Iphigenia Orestem
immolare debuerat, sed cum agnovisset eum fratrem, vitam illi dedit.
III genus vocat per reminiscentiam, dum , inquit, spectando
aliquid in animum aliquid aliud revocamus , datque exemplum Ulixis,
qui in sermone apud Alcinoum audiens citharoedum ex recordatione
flevit vel agnitus est .
IV genus vocat per syllogismum , cuius dat exemplum: Accessit
similis quidam Oresti; sed Oresti nemo alius est similis praeter Ores-
tem; ergo Orestes accessit . Nos aliud damus ex Aeneide initio VII, ubi
agnoscit Aeneas se in Italiam venire per medium syllogisticum sibi ab
Anchise suggestum, cognitor:
Tunc debui venire in Italiam, cum mensas devorarem;
Sed modo mensas devoro;
Ergo modo veni in Italiam.
Concludit vero omnium pulcherrimam esse agnitionem, qua ex ve-
risimilibus admiratio ipsa paritur , hoc est, quae habet connexionem
probabilem eorum, a quibus pendet ipsa agnitio, datque eius exemplum
in Iphigenia, quod habes descriptum apud Ovidium lib. III De Ponto
elegia 2.
NASK IFP UG
Ze zbiorów Wirtualnej Biblioteki Literatury Polskiej Instytutu Filologii Polskiej UG
234
CAPUT V
DE NON AGNITIONE
Miror Aristotelem, cur solam agnitionem tamquam partem epo-
poeiae proprie moventem assignaverit, cum etiam interdum moveat
admirabiliter ipsa non agnitio, v. g. si spectetur lib. I illa sola non agni-
tio Veneris transformatae in nympham. Sane vehementer lectorem
movet, etiam ante factam agnitionem, maxime in illis verbis:
...heus, inquit, iuvenes, monstrate, mearum
Vidistis si quam hic errantem forte sororum.
Errabat autem ipse potius Aeneas. Deinde in illis:
... haud equidem tali me dignor honore,
dissentaneum enim hic est. Cum enim fuerit et mater, et dea, utique
exigebat cultum, sed nimirum tum non exigebat, quia non agnita. Illa
vero quantopere movent eo ipso, quod videat lector non intercedere
agnitionem:
Sed vos qui tandem...
vel illa Aeneae verba:
...si vestras forte per aures
Troiae nomen iit...
vel illa:
... conscendi navibus aequor
Matre dea monstrante viam...
Itaque etiamsi se Aeneae Venus non revelasset, tamen hucusque
motus integer fuisset. Ergo et ipsa non agnitio est formalis quaedam et
separata ratio motus. Clarius exemplum est in fine lib. I de Amore
transformato in Ascanium:
Ille ubi complexu Aeneae colloque pependit
Et magnum falsi implevit genitoris amorem,
Reginam petit. Haec oculis, haec pectore toto
Haeret et interdum gremio fovet, inscia Dido,
Insideat quantus miserae deus.
Hic sane nulla omnino est agnitio, et tamen vehementer movemur
istaec legendo. Immo ausim pronuntiare similes non agnitiones tam diu
NASK IFP UG
Ze zbiorów Wirtualnej Biblioteki Literatury Polskiej Instytutu Filologii Polskiej UG
235
magis movere et delectare, quam diu nulla consequitur agnitio. Exem-
plum habes clarissimum lib. X, ubi Turnus stricto ense insequitur Iuno-
nem falsam. Certe elanguesceret gratia et delectatio et motus ipse muta-
retur, si agnosceret Iunonem se insequi aut insecutum fuisse Turnus.
Ergo illa summo iudicio consequuntur:
Illum autem Aeneas absentem in proelia poscit...
Cum Turnum interea medio fert aequore turbo.
Respicit ignarus rerum ignarusque salutis.
Et ratio a priori est, tunc enim maxime commiseremur, cum aliqu-
em aliquid agere videmus vel immerito deceptum a malis, vel bene et
feliciter deceptum a bonis, et praeterea oritur in nobis quaedam cupidi-
tas leniterque irritans mentem desiderium illi haec, quorum ignarus est,
significandi, quod magis experientia ipsa explicet quam ratio.
Statuimus ergo quartum modum movendi, non agnitionem vel tem-
porariam, vel perpetuam, ut si fratres duo se occidant non culpabiliter,
nescii se esse fratres.
CAPUT VI
DE PERTURBATIONE
Haec, ut dixit Aristoteles, est actio letifera continens terrificum quid
et miserabile. De quo accuratius ad finem cap. 11 agens, dicit tripliciter
accidere posse horrificum terrificimque, hoc est letiferum. I. Amicorum
invicem, si se v. g. amici occidant vel unus dumtaxat alterum. II. Ho-
stium similite. 111. Neutrorum, inter quos nihil intercedat odii vel ami-
citiae. Primum genus perturbationis laudat et captandum esse a poeta
[ Pobierz całość w formacie PDF ]